كتاب، تجلّي فرهنگ انساني

در تقويم رسمي جمهوري اسلامي ايران، ۴ ارديبهشت ماه به عنوان روز جهاني كتاب نامگذاري شده و همه ساله در اين روز مراسمي براي تجليل از مؤلّفان و ناشرين برگزار مي شود، امّا علاوه برآن و به جهت اهميت موضوع كتاب، از سال ۷۲، با توصيه مقام معظّم رهبري به وزارت ارشاد، روز ۲۴ آبان ماه به عنوان روز ملّي كتاب و كتابخواني نامگذاري شد تا اهدافي چون تقويت بنيه فرهنگي كشور، تشويق و ترغيب مردم بويژه جوانان و نوجوانان به مطالعه، تقويت روحيه و نشاط در ميان توليد كنندگان كتاب، كمك به حل مشكلات و تنگناهاي توليد و توزيع كتاب، تجهيز و گسترش كتابخانه هاي عمومي، كانونهاي فرهنگي مساجد و مدارس و مانند آن را محقّق سازد و امسال بيست و چهارمين دوره هفته كتاب در حالي برگزار مي شود كه برخلاف سالهاي اوّل، كه عمده فعاليتها در تهران متمركز شده بود، ستادهاي كتاب در استانها نيز تشكيل مي شود و بيشتر استانهاي كشور در اين رويداد مهم فرهنگي فعّالانه شركت مي كنند و با برگزاري نمايشگاه ها و اجراي برنامه هاي متنوّع، درحدّ خود اهداف مورد نظر را تعقيب مي كنند. كتاب يكي از مهمترين دستاوردهاي بشري و از بزرگترين تجليات فرهنگ انساني است كه با وجود پيشرفتهاي خيره كننده بشر در عرصه دانش و نوآوريهاي انتقال مفاهيم، نه تنها از جايگاه رفيعش كاسته نشده كه بر ارزش و اعتبارش افزوده نيز شده است. در ارزيابي وضعيت كتاب، معمولا بر شاخص‌هايي همچون تعداد عناوين كتاب‌هاي چاپ شده، شمارگان چاپ، تعداد و وسعت كتابخانه‌ها و اعضاي رسمي و ميزان كتب امانتي، سرانه مطالعه در شبانه‌روز و مانند آن تأكيد مي‌شود و واقعيت اين است كه علي‌رغم جايگاه تاريخي ارزشمند ايران در توليد و توسعه و نشر علوم، كشور ما با توجّه به تعداد عناوين و شمارگان اندك چاپ كتاب تعداد كم كتابخانه هاي عمومي و اعضاء دائمي آنها و سرانه مطالعه كمتر از يك ساعت، هنوز نتوانسته است رتبه‌اي شايسته از اين نظر در جهان كسب كند و الگوي افتخارآميزي ارائه دهد. با اين‌همه در صورتي‌كه بيش از ۵۰ هزار مسجد كه بسياري از آنها داراي كتابخانه‌هاي فعالند و نيز بهره‌گيري غالب مردم از سخنراني و آموزش‌هاي شفاهي بزرگان علماء و ميزان استفاده دانشجويان و دانشگاهيان از متون خارجي و مطالعه كتب درسي توسط دانش‌آموزان و استفاده كاربران پايگاه‌هاي اينترنتي از متون و كتب برخطّ در محاسبات بكار‌گرفته شود شايد بتوان به ارقام اميدواركننده‌تري در ارزيابي وضعيت كتابخواني در كشور دست يافت، كه البته باز‌هم تا وضعيت مطلوب فاصله بسيار زياد است. در هر حال براي حل مشكل كوتاهي سرانهِ مطالعهِ كتاب در كشور لازم است انگيزهِ مطالعه از كودكي و از درون خانواده در كودكان بوجود آيد و سپس در مدارس دنبال شود و با گسترش كتابخانه ها، برگزاري نمايشگاه هاي كتاب، حمايت از صنعت نشر، حل مشكل توزيع كتاب و مانند آن، آشنائي با كتاب و اهميت آن در توسعهِ فرهنگي و افزايش سرانهِ مطالعه در كشور نهادينه شود.
موسوي زاده