امروز، روز يك صنعت چند هزار ساله است

شوشتر جزء اولين هاي صنعت پارچه بافي

امروز روز صنايع دستي است؛ هنري كه بسياري متوجه ارزش و قدرتي كه در آن نهفته است، نيستند و به راحتي از كنارش عبور مي‌كنند.به گزارش ايسنا، شوراي جهاني صنايع دستي روز دهم ژوئن همزمان با بيست خرداد ماه را به عنوان روز جهاني صنايع دستي تعيين كرده است. معمولا اين روز در كشورهاي عضو اين شورا با برنامه‌هايي از جمله گراميداشت هنرمندان برتر برگزار مي‌شود.

ايران به عنوان يكي از اعضا و مدير منطقه غرب آسيا در شوراي جهاني صنايع دستي، هرساله همزمان با اين روز، نمايشگاهي از آثار هنرمندان ۳۱ استان را در يك نقطه جمع مي‌كند. امسال به دليل تقارن ماه مبارك رمضان با روز جهاني اين صنعت، اين نمايشگاه شهريور ماه برگزار مي شود.شايد لازم باشد به مناسبت روز جهاني صنايع دستي مروري به تاريخچه اين صنعت داشته باشيم.   ‌

حدود ۱۲ هزار سال از نخستين صنايع دستي‌هايي كه بشر در ايران خلق كرده، مي‌گذرد. داسي كه از سنگ چخماق ساخته شده و سفال ناهموار و كم‌پختي كه از آن استفاده مي‌شده از جمله محصولاتي هستند كه توسط بشر ساخته شده و در مازندران كشف شده است. بنا بر اسناد باستان‌شناسان و محققان در عصر حجر ميانه، اشخاصي در كوهستان‌هاي بختياري زندگي مي‌كردند كه شيوه‌هاي ساخت ظروف سفالي را مي‌دانستند و اين ظروف را در كنار آتشي كه براي پخت گوشت شكار و يا طبخ غذا برپا مي‌كردند، مي‌پختند.

حسين ياوري در كتاب <شناخت صنايع دستي ايران> آورده است: نزديك به ۱۲ هزار سال قبل از ميلاد، آهن به جاي مفرغ براي ساختن اسلحه، ابزارها و تا حدودي زيورآلات به كار گرفته شد و بناهاي آجري مرتفعي در نقاط مختلف از جمله <استرآباد> و روي سكوهاي بلند ايجاد شد. يافته‌هاي باستان‌شناسي كه حاصل حفاري‌هاي انجام شده در ايران است، از جمله دلايل ديگري است كه مي‌تواند تكميل‌كننده اطلاعات ما نسبت به پيشينه هنرهاي صنايع دستي ايران در دوران كهن باشد.

نخستين اكتشافات بزرگ صنعت پيش از تاريخ ايران به وسيله يك باستان‌شناس به نام <دومرگان> در شوش انجام شد. در اين اكتشاف، اشياي به دست‌آمده شامل تبر، سوزن، آينه‌هاي مسين است كه متعلق به اوايل دوره مس و نشان دهنده‌ي استفاده مردم اين دوره از فلز مس است.در اين دوره پارچه‌هايي با الياف مختلف بافته شده نيز به دست آمده اما به نظر مي‌رسد بزرگترين صنعت ايرانيان در اين دوره سفالگري بوده است زيرا توليد سفال‌هايي با چرخ و به شكل آبخوري، كاسه‌هاي غذاخوري، ديگ‌هاي پخت غذا، گلدان‌ها و ظروف با لعاب قرمز صيقلي رواج داشته است.<اريك اشميت> باستان شناس آلماني هنگام حفاري اطراف دامغان اميدوار به كشف شهر صد دروازه بود اما به مجموعه‌اي از مهمترين آثار صنعتگران سه تا دو هزار سال قبل از ميلاد دست يافت. سفال‌هاي به دست آمده شامل كوزه‌هاي بزرگ در اشكال هندسي و داراي لعاب قهوه‌اي روشن و كرم است و بيشتر به وسيله چرخ ساخته شده و نشان‌دهنده ظهور فن لعاب دادن سفال در ايران ۵ هزار سال قبل است.

اين باستان شناس در حفاري‌هايي كه سال ۱۳۱۳ در نزديكي تهران انجام داد، به آثاري مشابه دامغان دست يافت.

از بررسي هنرها و صنايع هنري ايرانيان در دوره ماقبل از تاريخ كشورمان مي‌توان چنين نتيجه گرفت كه ايراني‌ها داراي ذوق هنري بسياري بوده‌اند كه نمونه آن در آثار سفالين شوش، تپه سيلك، تپه حصار و مفرغ‌هاي لرستان به دست آمده است. شيوه كار هنرمندان قديم ايران <ناتوراليست( >طبيعت سازي) نبوده بلكه ايرانيان به نقش‌هاي <تجريدي( >استيليزه)، <رمزي( >سمبليك) علاقه بيشتري داشته و آن را به شيوه ناتوراليست ترجيح مي‌دادند.

در دوره هخامنشي جام‌ها (ريتون‌ها) ي طلا و نقره كه به شيوه چكش كاري ساخته و پرداخته مي‌شد در زمره شاهكارهاي فلزكاري ايران ثبت شده است.تذهيب كاري به ويژه تذهيب قرآن كريم از جمله هنرهاي سنتي ايران از آغاز اسلام تا دوره سلجوقي است.

نساجي و پارچه بافي در صدر اسلام، پس از مدت كوتاهي وقفه و ركود كه ناشي از تغيير و تحولات عميقي بود، دوباره رونق يافت. بهترين دليل رونق صنعت بافندگي ايران و پيشرفت آن در صدر اسلام خراجي بود كه شهرهاي ايران، از پارچه‌ها و منسوجات قيمتي پرداخت مي‌كردند و نويسندگان بزرگي درباره صنعت پارچه بافي شهرهاي ايران به ويژه شوشتر اشاره كرده‌اند.

در كاشان به عنوان يكي از مراكز مهم سفالگري، كاشي‌هاي زيبا و معروفي ساخته مي‌شد. معروف‌ترين اين كاشي‌ها اثر خاندان محمد بن ابي ظاهر در محراب حرم حضرت امام رضا(ع) در قرن هفتم هجري قمري كار گذاشته شد. در برخي از كاشي‌هاي استفاده شده در اماكن متبركه از رنگ‌هاي زرين استفاده شده كه به <زرين فام> معروف است.

دوره صفوي يكي از درخشان‌ترين دوره‌هاي هنر و معماري ايران است و آثار ممتاز به جا مانده از اين دوران، نگارگري، كتاب آرايي، خط و خوشنويسي، تذهيب، نساجي سنتي، فلزكاري، سفالگري، كاشي‌سازي و قالي بافي است.

تاريخ نشان مي‌دهد، ايرانيان همواره خالق هنر بوده و هستند. در حال حاضر نزديك به ۲۰۰ رشته صنايع دستي در كشور ما وجود دارد.