پایان معاهدۀ ذلّت بار کاپیتولاسیون

امروز، ۲۳ اردیبهشت ماه، سالروز لغو قانون استعماری کاپیتولاسیون و رهائی ایران اسلامی از ۱۵۰ سال تحقیر کشورهای غربی است.

معاهدۀ کاپیتولاسیون قراردادی است بین دو كشور كه بر اساس آن، كشور میزبان حق رسیدگی به جرایم اتباع كشور میهمان را از مراجع قضایی خود سلب و به كشور میهمان وامی‌گذارد. مبتکر اینگونه معاهدات اروپائیان متجاوز به کشورهای آسیائی و افریقائی بودند تا براساس این معاهده در کشورهای میزبان از مصونیت غالباً نامحدود برخوردار می شدند و از طریق می توانستند اهداف سلطه جویانه و غارتگرانه خود را در این کشورعا دنبال کنند.

اوّلین معاهدۀ استعماری کاپیتولاسیون در ایران، معاهدۀ ترکمانچای است که پس از شکست ایران در جنگ با روسیه بر کشورمان تحمیل شد و بهانه ای به دست سایر کشورهای استعماری همچون انگلیس و فرانسه و آلمان و ایتالیا و عثمانی داد تا آنها نیز با انعقاد چنین معاهدۀ ذلّت باری سلطۀ خود را بر ایران تثبیت کنند و به مدت ۱۰۰ سال از مزایای این سلطه طلبی و غارتگری برخوردار شوند که اگرچه به دنبال انقلاب کمونیستی روسیه و خروج این کشور از معاهدات استعماری، در سال ۱۳۰۷ مجلس ایران سایر قراردادهای مشابه را به شکل نمایشی لغو کرد، امّا سرسپردگی حکومتها موجب شد تا آثار عملکردی این معاهدات همچنان ادامه یابد. ده‌ها سال پس از حذف ظاهری این‌گونه معاهدات و به دنبال بالا گرفتن نفرت مردم از رژیم پهلوی، شاه ایران جهت خودشیرینی و جلب حمایت و كمك‌های بیشتر امریكا و تأمین خواست این کشور، در سال ۱۳۴۲ دولت اسدا… علم را به تصویب مصوبه‌ای جهت دادن مصونیت قضائی به امریكائیان مقیم ایران واداشت و دولت بعدی در سال ۱۳۴۳ با تقدیم لایحه‌ای به مجلس شورای ملّی كه بعداً در مجلس سنا نیز به تصویب رسید و اجرائی شد، معاهده كاپیتولاسیون را برای آمریكائیان لباس قانونی پوشانید و حاكمیت آنان را بر جان و مال ملت ایران رسمیت بخشید. حضرت امام رحمت ا… علیه در ۴ آبان ۱۳۴۳ این خیانت را افشا و با صدور اطلاعیه‌ای همگان را به قیام علیه این معاهده ذلت‌بار دعوت كرد كه به كشته شدن حسنعلی منصور نخست وزیر خائن وقت به دست شهید محمد بخارائی در اول بهمن ۱۳۴۳ منجر گردید و آغازی بر قیام ملت ایران شد كه در ۲۲ بهمن ۵۷ با پیروزی انقلاب اسلامی به ثمر نشست. اهمیت كاپیتولاسیون برای امریكا و شاه را از شدت عمل فوری علیه حضرت امام رحمت ا… علیه و یاران ایشان كه به تبعید و زندان و شكنجه و اعدامشان منجر گردید می‌توان دریافت و زیان آن را برای اسلام و استقلال ایران را نیز از حساسیت فوق‌العاده امام رحمت ا… علیه و حضور تمام‌قامت ایشان در میدان مبارزه با امریكا و رژیم شاه و نیز سرعت عملی که برای لغو این قانون تنها ۳ ماه پس از پیروزی انقلاب انجام شد می‌توان تشخیص داد.

موسوي زاده